عوارض قرصهاي لاغري

مصرف بي رويه انواع قرص ها، پودرها و كپسول هاي لاغري مدتي است كه در ميان افرادي كه قصد دارند حتي اندكي هم وزن كم كنند، بسيار رايج شده است. استفاده از اين محصولات در حالي رو به افزايش است كه بسياري از عواقب و عوارض مصرف خودسرانه اين محصولات آگاه نيستند.
«استيو برتون»، رئيس بخش مراقبت هاي بهداشتي مصرف كنندگان در گلاسكو مي گويد: «ما تأكيد مي كنيم كه اين داروها براي مصرف هر كسي نيست. اين دارو فقط براي فرد چاق بزرگسالي است كه رژيم غذايي كم كالري را رعايت كنند.»
به گفته اين متخصص هم اكنون داروهاي «ونوستات»، «تينوييد»، «زني كال» و «كارويل» از پرطرفدارترين داروهاي لاغري در جهان هستند.
به عقيده برخي افراد سوءمصرف دارو تنها به مصرف داروهاي غيرقانوني مثل ماري جوانا گفته مي شود.
در حالي كه به گفته برتون. يك گروه از موارد سوءمصرف داروها مربوط به داروها و مكمل هايي است كه افراد ورزشكار و جوانان از آنها استفاده مي كنند. گروه ديگر داروهايي هستند كه به خاطر عوارض جنبي آنها كه لاغري است به عنوان داروي لاغري مورد استفاده قرار مي گيرند كه بيشتر خانم ها مورد استفاده قرار مي دهند. بخش ديگر از سوءمصرف داروها مربوط به داروهاي محرك است. گروه ديگر نيز مربوط به داروهاي مخدر و شبه مورفين است. اين داروها معمولا براي كاهش درد مصرف مي شوند و با تحريك گيرنده هاي افيوني مغز تأثيرشان را اعمال مي كنند. دسته ديگر نيز داروهايي هستند كه در داروخانه ها به فروش مي رسند كه از جمله آنها مي توان به داروهاي ضدافسردگي و ضددرد اشاره كرد.
در واقع مي توان گفت محصولات لاغري به دو دسته شيميايي و گياهي تقسيم مي شوند و نحوه عملكردشان دفع چربي از بدن است و وقتي چربي بدن دفع مي شود، در نتيجه ويتامين هاي محلول در چربي (مانند ويتامين هاي DA و E) هم از بدن دفع مي شوند و بدن در معرض كمبود ويتامين و املاح قرار مي گيرد.
به گفته «هيلاري وكسون» از مركز پزشكي ايلي نويز محصولات گياهي مانند «كارويل»، «دايت فورمولا» يا «اسليم كوئيك» هر چند بي عارضه نيستند، اما كم عارضه تر از انواع داروهاي شيميايي مشابه هستند.
وي مي گويد: «ممكن است چاقي برخي افراد در اثر تجمع پروتئين در بدنشان باشد و اگر آنها بدون سنجش چربي بدن شان توسط يك پزشك متخصص، اقدام به تهيه و مصرف محصولات چربي سوز كنند، حتما دچار ريزش مو، ناراحتي هاي پوستي و حتي عصبي مي شوند.»
قرص هاي چربي سوز اغلب داراي «كافئين» و «افدرين» هستند و براساس اين دو ماده باعث افزايش مصرف كالري مي شوند. به طور مثال «افدرين» (EPHEDRINE) باعث انبساط (بازشدن) ريه ها مي شود و به عنوان دارو در بيماري آسم و سرماخوردگي تجويز مي شود. اين ماده باعث افزايش اكسيژن رساني به خون مي شود. هنگامي كه مقدار اكسيژن در خون بيشتر باشد، انرژي بيشتري در سلول ها توليد مي شود، يعني انرژي بيشتري مي سوزد.
همچنين ضربان قلب و فشار خون را افزايش مي دهد و باعث گرم شدن بدن حين انجام حركات ورزشي مي شود و اشتها را كاهش مي دهد.
داروهاي چربي سوز به علت كاهش سريع وزن، خيلي استفاده مي شوند، ولي بايد توجه داشت كه بعضي افراد به اين داروها خوب پاسخ نمي دهند. اگر شما آسپرين يا يك نوع داروي قلبي يا نوع ديگري از داروي ضدآسم (غير از افدرين) را مصرف مي كنيد، يا اينكه نسبت به كافئين حساسيت داريد، نبايد از قرص هاي چربي سوز استفاده كنيد، زيرا باعث نامنظم شدن ضربان قلب، مشكل شدن تنفس و بروز حملات دردناك مي شود.
به گفته استيو برتون اين قرص ها اعتياد آورند و در صورت سوءمصرف مي توانند آسيب هاي جدي به مغز برسانند و موجب تشنج شوند.
در حال حاضر حدود 900 نوع مكمل غذايي از نوع نيروزا گرفته تا لاغري در جهان توليد مي شود كه 20درصد آن به طور قاچاق در جهان توزيع مي شود. كه اغلب آنها تقلبي هستند ولي لزوما سرطان زا نيستند.
جامعه شناسان و روانشناسان سن، جنس و عملكرد تحصيلي را عوامل اعتياد به داروها ذكر مي كنند همچنين مناسبات اجتماعي را هم بي تاثير نمي دانند.
«هيلاري وكسون» مي گويد: بر اين اساس، استفاده از داروهاي لاغري نبايد به عنوان نخستين گام بلكه آخرين راه در افرادي كه دچار چاقي مفرط (چاقي كشنده) هستند، با تجويز پزشك مصرف شود.
وي با اشاره به انواع داروهاي لاغري، اين داروها را شامل سه گروه داروهاي كاهنده اشتها، داروهاي دافع چربي و داروهاي حجم گيرنده در دستگاه گوارش تقسيم مي كند.
اين مشاور تغذيه و رژيم درماني معتقد است : داروهاي كاهنده اشتها از جمله
«سيبوترامين» و «فنترامين» با تاثير بر مركز اشتها و در حقيقت تاثير بر روي هورمون «سروتونين» سبب كاهش اشتها مي شوند.
مصرف اين دارو داراي عوارض زيادي همچون اضطراب، افزايش ضربان قلب، افزايش فشار خون و تنگي نفس بوده و به همين دليل مصرف آن در افراد بالاي 50 سال و مبتلايان به بيماري آسم و بيماري هاي قلبي- عروقي ممنوع است.
داروهاي دافع چربي از دستگاه گوارش از جمله «اورلي استات» يا «زنيكال» با تاثير بر آنزيم هاي روده اي مانع جذب 30 درصد چربي هاي خورده شده مي شود اما اين دارو تأثيري در دفع كربوهيدرات ها ندارد.
اين مشاور تغذيه و رژيم درماني مصرف اين دارو عوارضي همچون كمبود ويتامين هاي محلول در چربي از جمله ويتامين A و E و D را به افراد گوشزد مي كند.
وي گروه سوم داروهاي لاغري را نيز داروهاي حجم گيرنده دستگاه گوارش از جمله تركيبات «آگار» دانست كه با پر كردن حجم معده سبب بروز احساس سيري در فرد شده و عوارض خطرناكي را به دنبال دارد.
از سوي ديگر داروهاي متفرقه كه در تركيباتشان از موادي همچون هورمون هاي تيروئيد يا تركيبات «آمفتاميني» يا ساير تركيبات هورموني استفاده شده با افزايش سوخت و ساز بدن سبب لاغري فرد مي شود.
اما مصرف اين گروه از داروها باتوجه به ايجاد اختلال در سيستم طبيعي هورموني بدن، مورد تأييد مراجع علمي نيست و حتي اثراتي شبيه موادمخدر در بدن ايجاد مي كنند و مصرف داروهاي مختلف گياهي نيز براي درمان چاقي و كاهش وزن، باتوجه به مكانيسم اثر ناشناخته آنها توصيه نمي شود.
در واقع عملكرد قرص هاي لاغري متفاوت است. برخي از آنها با حجيم كردن معدن سبب كاهش ميل افراد به خوردن مي شوند و برخي ديگر هم چربي سوزند و البته هر دو گروه در صورت مصرف طولاني مدت با عوارض جانبي همراه خواهند بود.
قرص هاي لاغري انواع گوناگوني دارند اما آنهايي كه توسط پزشك و معمولا براي مدت معيني تجويز مي شوند، قابل اعتمادترند. توجه داشته باشيد كه آنها را دقيقاً طبق دستور پزشك تان مصرف نماييد. اگر شما از آنهايي هستند كه بدون تجويز پزشك اقدام به تهيه داروهاي لاغري مي كنند، بهتر است انواع گياهي را انتخاب كنيد كه كم عارضه ترند.
اين داروها در صورت مصرف طولاني مدت و نادرست سبب اعتياد دارويي مي شوند و از نظر ساير عوارض دارويي نيز بايد گفت كه بسته به نوع دارويي كه انتخاب مي كنيد، مشكلي در كمين شما خواهد بود. به هر حال، هيچ كدام از اين محصولات، بي عارضه نيستند و از افزايش قند و فشار خون گرفته تا ريزش مو را به دنبال دارند.
در مجموع استفاده نابجا از داروهاي لاغري براي سلامتي بدن مضر است، زيرا تداخل غذا و دارو ممكن است عوارض غيرقابل جبراني را در درازمدت براي فرد مصرف كننده ايجاد كرده يا عوارض بيماري قلبي را تشديد يا تظاهرات جديد و خطرناكي را موجب شود و ضايعات مالي و جاني قابل توجه و غيرقابل جبراني را فراهم كند.
به طور مثال داروي «اورليستات يا زنيكال» (XENICAL) از جمله داروهاي لاغري است كه با مهار آنزيم ليپاز- كه از لوزالمعده براي هضم و تجزيه چربي ها ترشح مي شود- از جذب 30 درصد چربي غذا جلوگيري كرده و بدين ترتيب همراه با رژيم هاي غذايي به روند كاهش وزن سرعت مي بخشد و وزن فرد در سال چهار كيلو بيشتر از رژيم كاهش وزن بدون دارو كاسته مي شود.
حال آنكه كسي كه شروع به مصرف اين دارو كند، بايد تا مدت ها آن را ادامه دهد، چون با قطع دارو دوباره انباشتگي چربي ها آغاز مي شود.
عوارض مصرف زنيكال در ارتباط بامقدار چربي موجود در غذا، احتمال ايجاد سردردهاي شديد و دل دردهاي طاقت فرسا در 25 درصد مصرف كنندگان وجود دارد. در ضمن به علت اختلال در جذب ويتامين هاي محلول در چربي كه شامل ويتامين هاي K. E.D.A است، بايد دوساعت بعد از مصرف زنيكال نسبت به مصرف مكمل هاي مولتي ويتاميني اقدام شود. اين دارو به علت احتمال ايجاد زمينه بروز سرطان سينه كه از طرف FDA (اداره غذا و دارو ايالات متحده) مطرح شده بود، ازطرف شركت سازنده و توليدكننده، درخواست تاييد دارو پس گرفته شده است.
همچنين در پژوهش هاي انجام شده، عوارض جانبي مصرف سيبوترامين (SIBUTRAMIN) عبارتند از: خشكي دهان در 36 درصد؛ اختلال در خواب و بي خوابي هاي ناخواسته در 5/85 درصد؛ سوزن سوزن شدن بدن در 22درصد؛ اختلال ضربات قلب (آريتمي) در 9 درصد مصرف كنندگان گزارش شده است.
مصرف اين دارو هم براي افرادي كه داراي حساسيت بوده يا به بي اشتهايي عصبي (آنوركسيا) يا پرخوري عصبي (بوليميا) دچار هستند، توصيه نمي شود.
در ضمن مصرف اين دارو همراه با داروهاي كاهش دهنده اشتها، داروهاي ضدفشارخون، ضدافسردگي، ضدسرفه، داروهاي اعصاب، داروهاي ضدميگرن، آنتي هيستامين، مسكن ها و آرام بخش ها ممنوع بوده و افرادي كه دچار نارسايي قلبي، آريتمي و سابقه سكته قلبي هستند نبايد از اين دارو استفاده كنند. همچنين افرادي كه دچار بيماري هاي كليوي يا كبدي،
GLUCOMA، مشكلات غده تيروئيد يا سنگ كيسه صفرا هستند، بايد تحت نظر پزشك و با احتياط كامل، اين دارو را مصرف كنند.
هيچگاه خودسرانه و بدون تجويز پزشك يا متخصص تغذيه از داروهاي لاغري استفاده نكنيد. درضمن مصرف اين داروها هنگامي در كاهش وزن موثر است كه به همراه آن از رژيم هاي لاغري توام با ورزش نيز استفاده شود. مصرف داروهاي خالي هم به شدت براي سلامتي مضر است و هم نتيجه مطلوب را براي كاهش وزن نخواهد داد.
هم چنان رژيم غذايي مناسب در كنار ورزش، بهترين راهكار مبارزه با چاقي است و اگر استفاده از اين قبيل محصولات لاغري هم كمك كننده باشد، صرفا بايد تحت نظر پزشك صورت گيرد تا از عوارض احتمالي آن جلوگيري به عمل آيد.